28 Şubat 2012 Salı

9 Dil Anlatım Kelime Grupları


İsim Tamlaması
Belirtisiz isim tamlaması
Birinci unsurun eksiz olduğu, ikincinin ek aldığı tamlamalardır.
   • Kitap kapağı   • Yol kenarı    • Ayakkabı burnu        • Konuk giysileri
Belirtili isim tamlaması
İki unsurun da ek aldığı tamlamalardır.
– kitabın kapağı
– yolun kenarı
– ayakkabının burnu
– konukların giysileri
Takısız isim tamlaması
İki unsurun da ek almadığı isim tamlamalarıdır. Birincisi ikincinin hammaddesini ya da neye benzediğini bildirir.
– kağıt tabak– cam kavanoz– demir parmaklık– yün kazak– ölü deniz– yılan yol– aslan asker– kraliçe arı
Zincirleme isim tamlaması
Ya tamlayanın ya tamlananın ya da her ikisinin bir isim tamlaması olduğu durumlara denir.
– Bilgisayar satıcılarının çantaları
– Gömleğimin kol düğmeleri
– Türkiye’nin turizm gelirlerinin toplamının faizi
Sıfat Tamlaması
Bir sıfatın, ismin anlamını tamamladığı durumlara sıfat tamlaması denir.
• Mavi gömlek• Küçük dereler
• Yeşil elmalar kızardı, olgunlaştı.
• Fuara birçok işadamı katıldı.
Unvan grubu
Kişilerin mesleklerini, makamlarını, akrabalık ilişkilerini, lakaplarını, onlara duyulan saygıyı belirten sıfatlara unvan denir. Unvanlar insan isimlerini niteler. Bazen isimden önce, bazen sonra gelir:
• İsmet BeyTeğmen Kasım, Ali Amca, Hasan Paşa, Ahmet ReisDoktor Okan, Ayşe Hanım,Çolak Salih, Mustafa Öğretmen...
Edat (ilgeç) grubu
Edatlar cümleye çeşitli anlamlar katan sözcüklerdir. Görevleri anlam grubu oluşturmaktır. Kendilerinin tam bir anlamı yoktur ama cümleye anlam katar. Başlıca edatlar şunlardır: İçin, kadar, gibi, üzere, bir, dolayı, değil, -e göre, -e doğru, -e rağmen, -e karşı, -den başka, -den beri, -den yana, -den sonra, sadece, ile…
Bir kelimenin edat olup olmadığını ve edatın cümleye hangi anlamları kattığını bilebilmek gerekir.
• İçin:Hastalandığı için iki gündür gelmiyor. (neden)
• Kadar: Bu kadar başarılı birini hiç görmedim (karşılaştırma)
• Gibi:Rüya gibi bir yazdı. (benzetme) ( sıfat yapmış)
• Üzere:Kitabı geri vermek üzere aldı. (koşul)
• -e göre:Babama göre, öğretmen olmalıymışım. (görüş)
• -e doğru:Akşama doğru size geliriz. (zaman)
Bağlaçlı grup (bağlama grubu)
• Bağlaç; sözcükleri, söz öbeklerini ve cümleleri bağlayan sözcüklerdir. Kendilerinin tam bir anlamı yoktur. Edatlar grup oluşturduğu halde bağlaçlar grup oluşturmaz. Onun için “bağlaç grubu” yoktur “bağlaçlı grup” vardır.
• Fakat, ama, ve, veya, ya da, de, ki, ne var ki, öyleyse, oysa, çünkü, nitekim, hem…hem, ne…. ne,ya…. ya…
• Fakat:Yıllar geçti; fakat sizi hiç unutmadım. (ekleme bilgi)
      Ve: Genelde cümleye değişik anlamlar katmaz. Sadece bağlama görevi yapar. Bu durumda neleri bağladığı önemlidir.
       Ben ve sen ayrılmaz bir bütünüz. (zamirleri bağlamış)
       Köyünü ve annesini çok özlemiş. (nesneleri bağlamış)
• Ama:Bizimle gelebilirsin; ama yaramazlık yapmak yok. (koşul)
• De:Dostlarını aradı da bulamadı. (cümleleri bağlamış)
• Ki:Gül ki yüzünde güller açsın. (koşul)
• Ne…ne:Yanında ne kalemi var ne defteri. (nesneleri bağlamış)
Ünlem grubu
Bunlar, bir ünlemle bir ismin oluşturduğu gruplardır.
• Yahu birader!• Aman Tanrım, sen beni koru!• Vah dostum vah!• A hanım tuhaf laf ediyon.
Peyami Safa• Ay oğlan, ay adamım!
İkileme grubu
Anlatıma akıcılık katmak, anlamı pekiştirip güçlendirmek, zenginleştirmek, çekici kılmak ya da değişik anlam ilgileri oluşturmak için iki kelimenin birlikte kullanılmasına ikileme grubu denir.
• Gün yavaş yavaş ağarıyor.
• Hastanın durumu pek iyi değil, şöyle böyle
       Sayı Grubu: Sıfat tamlaması ile karşılanamayan iki ve daha fazla basamaklı sayıları ifade eden sayı isimleri topluluğuna sayı grubu denir.  Sayı grubundaki sayılar sondan başa soldan sağa doğru büyür. Aralarına ek girmez:yetmiş beş, seksen iki, altı yüz on…Sayı grubunu sıfat tamlaması ile karıştırmamak gerekir.
Sıfat tamlamasında, sayı grubundan farklı olarak ikinci öge ilkinden daha büyük bir niceliği gösterir.
İki yüz yirmi, yirmi bin, otuz milyar sayılarında küçük sayı baştadır:
Kırk altı bin / yedi yüz yetmiş….Kardeşim bin dokuz yüz yetmiş yedi doğumludur….Yaş otuz beş, yolun yarısı eder.

      Kısaltma Grupları: Sözcük grupları ve cümlelerin kısalmasıyla oluşan sözcük gruplarına kısaltma grubu denir.
Bu gruplar genellikle ad eylem, sıfat eylem ve zarf eylem gruplarında, eylemsinin ortadan kalkmasıyla meydana gelmiştir:
başı dik başı dik olarak yürüdü. kısaltma grubu zarf fiil grubu  karnı tok karnı tok olarak yattı.
Kısaltma grubu zarf fiil grubu  Çenesi düşük çenesi düşük olan adam  Kısaltma grubu sıfat fiil grubu
Büyüklere saygı büyüklere saygı göstermek  Kısaltma grubu isim fiil grubu  Saatlerce başları eğik (olarak) oturdular.
Mehlika Sultan’a aşık (olan) yedi genç…
Birleşik İsim (Grubu)
Bir nesnenin özel adı olmak üzere bir araya gelen kelimeler toplulu­ğuna (grubuna)birleşik isim denir. Birleşik isimler, birleşik kelimelerden farklıdır, yanyana sıralanan özel isimlerle kurulur.
Örnek :Fatih Sultan Mehmet, Arif Nihat Asya, Orhan Kemal, Memduh Şevket Esendal, Deli Dumrul, Kaşkarlı Mahmut, Emine Işınsu, Sevinç Çokum, Nezihe Araz, Yaşar Kemal, Mimar Sinan...

Birleşik fiil (grubu)Bir hareketi karşılamak üzere bir arada bulunan kelimeler topluluğu­na (grubuna)birleşik fiil denir.Örnek : Şikâyet etmiş. Konuşmayabaşladı. Almış bulunduk. Misafir ağırladık. Gelmezoldu. Bağlandım kaldım. Gözden geçirdiler.
 
 Sıfat Fiil Grubu :
Bir sıfat fiil ile bu sıfat fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli­me grubuna sıfatfiil grubu denir.
Örnek :hayalleri /yıkılmış (genç) mutluluk rüzgarları /estiren(adam)
       
Zarf Fiil Grubu :
Bir zarf fiil ile bu zarf fiile bağlı unsur veya unsurlardan kumlan keli­me grubuna zarf fiil grubu denir.
Örnek : tek başına/dövüşerek gecegündüz/okuyup
      
İsim Fiil Grubu :
Bir hareket ismi ile ona bağlı unsur veya unsurlardan kurulan kelime grubuna isim fiil grubu denir.
Örnek :onu gireceği sınava hazırlamak güneşli, sakin birsabaha uyanmak




Hiç yorum yok:

Yorum Gönder